عزيز دولت آبادى

579

سخنوران آذربايجان ( از قطران تا شهريار ) ( فارسي )

شب اى همدم كه پيش آن پرى افسانه مىگفتى * چه مىشد گر به او حال من ديوانه مىگفتى كه را مىخواستى كز مهربانى باز بفريبى * كه گه از سوزش شمع و گه از پروانه مىگفتى به نوشتهء تقى كاشى اشعارش پيرامون هزار بيت هست و در طرز غزل تتبع درويش دهكى مىكند . در هفت اقليم و روز روشن نيز به شاعرى متخلص به فانى اشاره شده كه به غايت درويش‌وش و خوش زندگانى بوده است . و اين مطلع از اوست : نه دل به باغ كشدنى به روزگار مرا * من و غم تو به عيش و طرب چه كار مرا ( تحفهء سامى ، ص 248 - هفت اقليم ، ج 3 ، ص 249 - روز روشن ، ص 502 - دانشمندان آذربايجان ، ص 291 ) فانى تبريزى [ ميرزا صادق ] ميرزا صادق از سخنوران سدهء سيزدهم هجرى قمرى بود به سال 1255 قمرى تولد يافت و بيشتر عمر خود را در شهر گنجه گذرانيد . ديوانش مركب از اشعار فارسى و تركى است . كتابى هم به نام خمسهء ادبيه تأليف كرده كه قسمتى از آن به چاپ رسيده است . فرزند وى سيد ابو القاسم هم از ادباى دورهء ناصر الدّين شاه و داراى تأليفاتى است به شرح زير : 1 - بدائع العلوم 2 - كنز الرموز در علم حروف كه هر دو به سال 1300 قمرى در تبريز به طبع رسيده 3 - قفل دهن شيطان ( شعر ) كه به سال 1362 قمرى در تهران چاپ شده است . ( دانشمندان آذربايجان ، ص 291 - مؤلفين مشار ، ج 1 ، ص 267 ) فانى تبريزى ميرزا باقر صاحب « گنج پهلوى » در 32 صفحه و « گل و بلبل » در 32 صفحه كه بتاريخ 1309 ش . در تبريز بچاپ رسيده است . ( ذريعه ج 9 ، ص 802 )